Ogólne zasady udzielania świadczeń z pomocy społecznej 

Osoby uprawnione do świadczeń

Prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobom posiadającym obywatelstwo polskie mającym miejsce zamieszkania i przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz cudzoziemcom zamieszkującym i przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, posiadającym zezwolenie na pobyt stały, zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej oraz posiadający status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą.

Prawo do schronienia, posiłku, niezbędnego ubrania oraz zasiłku celowego mają beneficjenci ochrony czasowej oraz cudzoziemcy w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany.

Pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom, na zasadach określonych w ustawie, w szczególności z powodu:

1. ubóstwa;
2. sieroctwa;
3. bezdomności;
4. bezrobocia;
5. niepełnosprawności;
6. długotrwałej lub ciężkiej choroby;
7. przemocy w rodzinie;
8. potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności;
9. bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych;
10. braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze;
11. trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy;
12. trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego;
13. alkoholizmu lub narkomanii;
14. zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej;
15. klęski żywiołowej lub ekologicznej.

Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz u których występuje co najmniej jedna z okoliczności wymienionych w pkt 2-15 powyżej:

1. osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 1010 zł, zwanej „kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej”
2. osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 823 zł, zwanej „kryterium dochodowym na osobę w rodzinie”
3. rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej „kryterium dochodowym rodziny”

 Do dochodów nie wlicza się m.in:

• alimentów świadczonych przez osoby w rodzinie na rzecz innych osób
• jednorazowych świadczeń socjalnych
• świadczeń w naturze
• pomocy materialnej dla uczniów (stypendia i zasiłki szkolne)
• zasiłku celowego
• świadczenia pieniężnego w postaci składki na ubezpieczenie społeczne, opłacanej przez Ośrodki Pomocy Społecznej

W razie wystąpienia rażących dysproporcji między wysokością dochodu a rzeczywistą sytuacją majątkową stwierdzoną przez pracownika socjalnego, kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej może odmówić przyznania świadczeń z pomocy społecznej.

Obowiązki osób i rodzin ubiegających się o pomoc społeczną

Osoby lub rodziny, korzystające z pomocy społecznej, zobowiązane są do współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej.

Marnotrawienie przyznanych świadczeń, ich celowe niszczenie, wykorzystywanie niezgodnie
z przeznaczeniem lub marnotrawienie własnych zasobów finansowych może stanowić podstawę do ograniczenia świadczeń, odmowy ich przyznania lub udzielenia pomocy w formie świadczenia niepieniężnego.
Ponadto brak współdziałania z pracownikiem socjalnym, odmowa zawarcia lub niedotrzymywanie postanowień kontraktu socjalnego, a także z własnej winy niepodjęcie lub przerwanie realizacji formy pomocy mogą skutkować ograniczeniem lub odmową przyznania świadczeń, a także ich wstrzymaniem lub uchyleniem decyzji o ich przyznaniu.

Osoby i rodziny, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej, są zobowiązane poinformować o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Świadome wprowadzenie w błąd pracownika socjalnego może spowodować zmianę decyzji na niekorzyść strony oraz naliczenie nienależnie pobranych świadczeń. Świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi, niezależnie od dochodu rodziny.

Tryb udzielania pomocy społecznej

Tryb przyznania świadczenia z pomocy społecznej składa się z następujących etapów:

1. Zgłoszenie wniosku o udzielenie pomocy:
   osobiste, pisemne lub telefoniczne zgłoszenie osoby ubiegającej się o pomoc do pracownika socjalnego (zgłoszenie może nastąpić z urzędu lub może go dokonać przedstawiciel ustawowy lub inna osoba za zgodą ubiegającego się o pomoc)
2. Sporządzenie wywiadu środowiskowego i planu pomocy:
   rozpoznanie przez pracownika socjalnego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc społeczną następuje poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.
3. Sporządzenie decyzji i wydanie jej osobie ubiegającej się o pomoc społeczną
4. Realizacja przyznanych świadczeń

Złożenie wniosku

Postępowanie w sprawie świadczeń z pomocy społecznej wszczyna się na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego lub innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej. Postępowanie może zostać wszczęte również z urzędu. Ośrodek przyjmuje także zgłoszenia od osób, instytucji i organizacji społecznych dotyczące konieczności udzielenia pomocy osobie lub rodzinie znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej i niezdolnej do samodzielnego zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Zgłoszenia te mogą stanowić podstawę do podjęcia działań przez Ośrodek, w tym wszczęcia postępowania z urzędu. 

Wywiad środowiskowy

Podstawą udzielenia pomocy społecznej jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez pracownika socjalnego. Wywiad przeprowadza się z osobą lub rodziną w miejscu ich zamieszkania lub pobytu. W uzasadnionych przypadkach wywiad może zostać przeprowadzony w innym miejscu, jeżeli wymaga tego sytuacja osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc. W sprawach niecierpiących zwłoki wywiad może zostać przeprowadzony w miejscu aktualnego pobytu osoby ubiegającej się o pomoc.

Celem wywiadu środowiskowego jest rozpoznanie sytuacji bytowej, rodzinnej, zdrowotnej, mieszkaniowej oraz dochodowej osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc społeczną. Na tej podstawie pracownik socjalny dokonuje oceny sytuacji życiowej oraz ustala możliwe formy wsparcia.

Wywiad środowiskowy przeprowadza się w terminie 14 dni roboczych od dnia powzięcia informacji o konieczności jego przeprowadzenia, a w sprawach pilnych w terminie 2 dni. Osoba ubiegająca się o pomoc zobowiązana jest do przedstawienia dokumentów niezbędnych do ustalenia jej tożsamości, sytuacji rodzinnej, zdrowotnej oraz materialnej.

W trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego, w porozumieniu z osobą lub rodziną ubiegającą się o pomoc, ustalany jest plan pomocy, który w uzasadnionych przypadkach może zostać określony w formie kontraktu socjalnego.

Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są zobowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizację może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o jego przyznaniu lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Kontrakt socjalny

Kontrakt socjalny jest pisemnym porozumieniem zawieranym pomiędzy osobą lub rodziną ubiegającą się o pomoc społeczną a pracownikiem socjalnym, określającym wzajemne zobowiązania i uprawnienia stron, w tym osoby korzystającej z pomocy oraz Ośrodka pomocy społecznej.

Celem zawarcia kontraktu socjalnego jest ustalenie zasad współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej osoby lub rodziny, z uwzględnieniem ich możliwości, aktywności własnej oraz wykorzystania zasobów środowiska lokalnego.

Kontrakt socjalny zawiera w szczególności opis sytuacji życiowej osoby lub rodziny, plan działań niezbędnych do poprawy tej sytuacji, a także formę, zakres i okres udzielanej pomocy ze strony Ośrodka. W kontrakcie mogą być również odnotowywane informacje i uwagi dotyczące przebiegu jego realizacji.

Okres obowiązywania kontraktu socjalnego ustala się indywidualnie, z uwzględnieniem sytuacji życiowej osoby lub rodziny oraz zaplanowanych form wsparcia.

Kontrakt sporządzany jest w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, z których jeden otrzymuje osoba zawierająca kontrakt.

Wydanie decyzji

Przyznanie świadczeń z pomocy społecznej następuje w formie decyzji administracyjnej.

Wydania decyzji administracyjnej nie wymaga udzielenie świadczeń w postaci interwencji kryzysowej, pracy socjalnej, poradnictwa, uczestnictwa w zajęciach klubu samopomocy, klubu samopomocy dla osób z zaburzeniami psychicznymi, schronienia w formie ogrzewalni i noclegowni, sprawienia pogrzebu oraz przyznania biletu kredytowanego.

Od decyzji wydanej przez Ośrodek pomocy społecznej stronie przysługuje prawo wniesienia odwołania na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego.

Realizacja świadczeń

Realizacja świadczeń pieniężnych następuje o w formie przelewów na konto osobiste osoby uprawnionej, a w uzasadnionych przypadkach w formie wypłat w kasie Ośrodka Pomocy Społecznej lub przekazów pocztowych. 

Wymagane dokumenty

Osoby i rodziny ubiegające się o pomoc w Ośrodku Pomocy Społecznej zobowiązane są do udokumentowania swojej sytuacji społeczno-bytowej. W tym celu osoby te zobowiązane są do przedstawienia odpowiednich zaświadczeń, oświadczeń i innych dokumentów niezbędnych do ustalenia uprawnień do świadczeń.

Szczegółowe informacje dotyczące wymaganych dokumentów udziela pracownik socjalny podczas zgłaszania wniosku o pomoc lub w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego. W przypadku niemożności dostarczenia dokumentu przez osobę ubiegającą się o pomoc, pracownik socjalny podejmuje działania zmierzające do jego pozyskania.

Wywiad środowiskowy, dokumenty wymagane do przyznania świadczeń, decyzje administracyjne oraz inne pisma przychodzące i wychodzące z Ośrodka, dotyczące danej osoby lub rodziny, są przechowywane w jednostce i stanowią dokumentację klienta od momentu rozpoczęcia korzystania z pomocy społecznej.

Odwołania od decyzji OPS

Stronom przysługuje prawo wniesienia odwołania od decyzji administracyjnej w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Chorzowie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach.